روستاي ابيانه

ماندانا شهدادیان

عکس : غلامرضا شهدادیان

استان اصفهان از جمله مناطق تاریخی کشور است که مانند ستاره درخشانی بر سرزمین کهنسال ایران می درخشد این استان تنوع قومی جالب توجهی دارد که فرهنگ پر بار ملی و مذهبی ایران عامل پیوند و یگانگی تمامی آنها از جمله بختیاری ها، ارمنی ها، زرتشتی ها و... شده است. اصفهان به تلفظ صحیح همان « اسپاهان » است، معادل « اسباهان » ( اصبهان به صورت تازی )، معادل «سپاهان» و «صفاهان»؛ که همه نام هایی ست که تا امروز بر روی این استان تاریخی گذاشته شده است.

کاشان شهر زیبای کویری استان اصفهان، شهر سنت های اصیل با طبیعت زیبایش از یکسو پشت به کوههای سر به فلک کشیده دارد و از سوی دیگر به بی‌نهایت کویر، کاشان را مروارید کویر نیز می‌خوانند چرا که نشان از اصالت و تاریخ شکوهمندش، پیوندی عمیق با تمدن هفت هزار ساله سیلک دارد، اگر گاهی خشم طبیعت به ویرانی اش کشانده و یا یورشهای تاراجگران و متجاوزان به تلی از خاک تبدیلش نموده ولی این ویرانی و سقوط دیری نپاييده، زيرا تلاش مردمانی را در پی داشته که همیشه استوار، به عظمت و آبادی شهرشان كمر بسته اند.

هر چند کاشان، شهری نشسته بر کرانه کویر است اما هرگز در برابر بادهای کویری و طوفان های مهیب شنی ميدان را خالي نکرده. نه از گرمای طاقت‌فرسای تابستان کویری بیم داشته و نه از سرمای سوزنده زمستان لرزه بر اندامش افتاده. شهري با نشانه‌های نبوغ معماری ایرانی، شهر مسجدها، شهر بقاع متبرکه، دیار گنبدهای فیروزه‌ای و گلدسته‌های بلند و صحیفه‌ای گسترده از یادمان های به یاد ماندنی از تاریخ و هنر ایران.

روستای مشهور و دیدنی ابیانه از توابع بخش مرکزی نطنز استان اصفهان، در ۸۰ کیلومتری کاشان واقع شده است. روستای ابیانه با ارتفاع ۲۲۲۲ متر از دریا، یکی از بلندترین نقاط مسکونی در ایران به شمار می آید. در زبان محلی به ابیانه ویونا (Viuna) می‌گویند.

وی یعنی بید و ویانه یعنی بیدستان، نام قدیم ابیانه در گذشته بیدستان بوده‌است و در طول زمان ویونا به ابیانه دگرگون گشته است.

زبان مردم ابیانه فارسی با لهجه خاص ابیانه‌‏ای است که با لهجه‏‌های آشنا در مناطق دیگر تفاوت اساسی دارد. لباس سنتی، همچنان میان آنها رواج دارد و در حفظ آن تاکید و تعصب از خود نشان می‌‏دهند.

مردان شلوار گشاد و درازی از پارچه سیاه و زن‌ها از پیراهن بلندی از پارچه‏‌های گلدار و رنگارنگ استفاده می‌نمایند. علاوه بر این، زن‌های ابیانه معمولا چارقدهای سفیدرنگی بر سر دارند.

محققان و باستان شناسان بر این باورند که این روستا، حدود ۱۵۰۰ سال قبل به وجود آمده و یکی از مکان های تاریخی کشور ایران است که شهرت جهانی پیدا کرده است.

بر اساس تحقیقات عمارت های کهن روستای ابیانه در دوران حکومت سلجوقیان، قاجاریان، ساسانیان و صفویان طراحی و ساخته شده اند. بیشتر خانه ها صورت پلکانی و به شکل مکعب با درب و پنجره مشبک چوبی روی هم قرار دارند ساختمان های کهن روستا در شیب دامنه کوه با پوششی از خاک سرخ رنگ می باشند كه بارش باران اين خاك را محكمتر مي كند. ابیانه روستایی چند طبقه است که تمامی خانه های روستا بر روی دامنه پر شیبی در شمال رودخانه برزرود بنا شده، به صورتی که پشت بام خانه های پایین دست، حیاط خانه های بالا دست را به وجود آورده است و هیچ دیواری هم آن ها را محصور نمی سازد. خانه غلام نادر شاه و خانه نایب حسین کاشانی از خانه های قدیمی ابیانه هستند.

عبور از دالان‌ و کوچه‌های آبادی و شنیدن بوی خاکی که بلند می‌شود روح انسان را تسخير مي نمايد.

متاسفانه در سال‌های اخیر ساخت‌ و ‌سازهای جدید و بدون توجه به بافت سنتی انجام شده و تعداد زیادی از درب و پنجره‌های چوبی با نمونه‌های فلزی تعویض شده‌اند که آسیبی جدی به اصالت روستا وارد کرده‌اند.

ایزوگام کردن سقف خانه‌ها و پوشاندن سقف قرمز و سنتی آن‌ها نیز به شدت از جذابیت مناظر روستای ابیانه کاسته است و امید آن می‌رود این توسعه‌های سریع باعث تخریب این میراث با ارزش نشوند. ابیانه در گذشته سه آتشکده به نام‌های هارپاک، هرشوگاه و دژآتون داشته که از میانشان تنها هارپاک باقی مانده است.

این آتشکده نمونه‌ای از معابد زرتشتی در جوامع کوهستانی است که همانند سایر بناهای روستا در سراشیبی قرار دارد. هارپاک کهن‌ترین اثر روستای ابیانه می‌باشد که بصورت چهارطاقی و با استفاده از سنگ لاشه و گچ و در گذرگاه اصلی محله ساخته شده است. در وسط این آتشکده آتش مقدس شعله ور بوده که آن را با ذغال سنگ روشن نگه می‌داشته‌اند و بدلیل شکل خاص معماری‌اش از هر طرف آبادی قابل رویت بوده است. زیارتگاه‌های هینزا یا بی بی زبیده و مرقد شاهزاده عیسی و شاهزاده یحیی و يازده مسجد ميراث بجاي مانده از گذشته ابيانه است.

 ایرانگردی در پلاک ۵۲:
ارگ راین
چشمه باداب سورت
باغ شازده کرمان
آبشارهای شوشتر

مهمترین سوغات ابیانه انواع زیورآلات دست ساز مثل گردنبند و دستبند است وآویزهای تزیینی دیواری، قالی و گیوه از دیگر صنایع دستی روستا هستند. از سوغاتی های خوراکی پر طرفدارابیانه می توان از لواشک نام برد که طرفداران زیادی دارد. لبنیات ابیانه هم بسیار مرغوب است و در کنار گردو، بادام، سیب و آلو از دیگر سوغات این روستای تاریخی به شمار می آیند. غذاهای مردم ابیانه به سایر مناطق کویری ایران شباهت دارند و بسیار خوشمزه‌اند. غذای محلی روستا گِپا نام دارد که نوعی قرمه با گوشت گوسفند قربانی است. کاروانی غذای دیگر ابیانه است که شبیه به کله‌جوش می‌باشد و از کشک ساییده شده با نعناع و پیازداغ تهیه می‌شود. جوبن غذایی لذیذ است که با جوی ترش درست می‌شود و آردینه را نیز با سبزی‌های محلی و دوغ تهیه می‌کنند. از سایر غذاهای محلی روستای ابیانه می‌توان به حلیم جو، برستوک، حلیم برگ مو، آش سیرابی، دلمه برگ مو، قلیه، آش کشک، حلوای دوشاب، پلوی جو، پوره سیب‌زمینی، کابجوش، کاچی، اوماچ، اشکنه و قل‌قله دوشاب اشاره کرد.

مرور اشعار سهراب و گشت و گذار در اين روستاي تاريخي سبب مي شود كه در مدت حضور از دغدغه هاي روزمره جدا شده و از سادگي مردمي لذت ببريد كه ممكن است دارايي زيادي نداشته باشند اما دل هايي دارند به وسعت كوير آنسوي روستا.

شب آرامي بود

مي روم در ايوان، تا بپرسم از خود

زندگي يعني چه؟

مادرم سيني چايي در دست

گل لبخندي چيد، هديه‌اش داد به من

خواهرم تكه‌ي ناني آورد، آمد آنجا

لب پاشويه نشست

پدرم دفتر شعري آورد، تكيه بر پشتي داد

شعر زيبايي خواند، و مرا برد به آرامش زيباي يقين

با خودم مي‌گفتم:

زندگي، راز بزرگيست كه در ما جاريست

زندگي فاصله‌ي آمدن و رفتن ماست

رود دنيا جاريست

---